Kính gửi các doanh nghiệp đang cân nhắc đầu tư, mở rộng hoạt động kinh doanh vào Việt Nam. Công ty Luật BETOHO đã có kinh nghiệm hỗ trợ hàng trăm doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Với đội ngũ luật sư chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như pháp luật đầu tư, bất động sản, doanh nghiệp, xin cấp giấy phép, M&A, lao động…, thường trú tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, chúng tôi có thể hỗ trợ nhanh chóng trên phạm vi toàn quốc. Chúng tôi không chỉ cung cấp kiến thức pháp lý, mà còn vận dụng kinh nghiệm thực tiễn và năng lực đàm phán để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư thành công vào Việt Nam.

Bài viết này dành cho những người tìm kiếm các từ khóa như “quy định đầu tư tại Việt Nam”, “nhà đầu tư nước ngoài thành lập công ty tại Việt Nam”, “ngành nghề kinh doanh hạn chế tại Việt Nam”, “tỷ lệ sở hữu vốn của nhà đầu tư nước ngoài”, “giấy phép đầu tư tại Việt Nam”. Nội dung bài viết giải thích một cách dễ hiểu, dưới góc độ pháp lý, các vấn đề mà doanh nghiệp nước ngoài cần lưu ý khi đầu tư vào Việt Nam, bao gồm việc lựa chọn hình thức đầu tư, xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC), các ngành nghề bị hạn chế và ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Bài viết cũng cập nhật các xu hướng mới nhất về quy định hạn chế đầu tư nước ngoài và các điểm cần lưu ý, giúp cả những doanh nghiệp lần đầu cân nhắc đầu tư vào Việt Nam có thể yên tâm tham khảo.

Việt Nam áp dụng mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Theo mô hình kinh tế này, Chính phủ Việt Nam một mặt để thị trường tự vận hành và phát triển kinh tế, nhưng mặt khác vẫn xác định phương hướng phát triển kinh tế, thực hiện quản lý, định hướng tổng thể và duy trì một phần yếu tố của nền kinh tế kế hoạch, nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế mà Nhà nước đề ra. Vì vậy, đối với các hoạt động đầu tư có khả năng ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam, không phân biệt nhà đầu tư trong nước hay nước ngoài, trước khi được phép đầu tư, về nguyên tắc cần phải trải qua quá trình thẩm định của Chính phủ Việt Nam. Các nội dung thẩm định chủ yếu bao gồm:

• Mục tiêu phát triển kinh tế mà Nhà nước hướng tới, cũng như định hướng và quy hoạch phát triển của ngành, lĩnh vực đầu tư có phù hợp hay không;
• Có bảo đảm được an ninh, quốc phòng hay không;
• Có bảo đảm phát triển bền vững và bảo vệ môi trường hay không;
• Việc sử dụng tài sản do Nhà nước cung cấp, đặc biệt là quyền sử dụng đất, có hiệu quả và mục đích sử dụng có phù hợp hay không.

Ngoài ra, Chính phủ Việt Nam cũng đặt ra các hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài nhằm ngăn ngừa các tác động tiêu cực đến kinh tế, xã hội Việt Nam, chẳng hạn như ô nhiễm môi trường, vấn đề chuyển giá, việc đưa vào sử dụng công nghệ lạc hậu, đồng thời nhằm bảo vệ doanh nghiệp Việt Nam.

Khi quyết định đầu tư vào Việt Nam, vấn đề đầu tiên cần xác định là sẽ đầu tư vào lĩnh vực kinh doanh nào và mục tiêu đầu tư là gì. Nói cách khác, doanh nghiệp cần xem xét kỹ lưỡng rằng mình muốn làm gì tại Việt Nam, muốn triển khai hoạt động kinh doanh nào tại Việt Nam. Sau khi xác định ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh, cần kiểm tra xem hoạt động đó có thuộc các trường hợp hạn chế đầu tư nước ngoài dưới đây hay không.

Theo Luật Đầu tư hiện hành (số 61/2020/QH14), các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh được quy định như sau. Tuy nhiên, trên thực tế, đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, các nội dung cần đặc biệt lưu ý chủ yếu là mục ② và mục ⑧ dưới đây.

1. ① Hoạt động kinh doanh liên quan đến ma túy được quy định tại Phụ lục 1 của Luật Đầu tư số 61/2020/QH14;
2. ② Hoạt động kinh doanh liên quan đến các loại hóa chất, khoáng vật được quy định tại Phụ lục 2 của Luật Đầu tư số 61/2020/QH14;
3. ③ Hoạt động kinh doanh mẫu vật các loài thực vật, động vật hoang dã có nguồn gốc tự nhiên được quy định tại Phụ lục I của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (Công ước Washington) được nêu trong Luật Đầu tư số 61/2020/QH14; và hoạt động kinh doanh mẫu vật các loài động, thực vật hoang dã, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm nhóm I có nguồn gốc tự nhiên được quy định tại Phụ lục 3 của Luật Đầu tư số 61/2020/QH14;
4. ④ Kinh doanh mại dâm;
5. ⑤ Mua, bán người; mô, bộ phận cơ thể người; thi thể, bộ phận thi thể người; bào thai người;
6. ⑥ Hoạt động kinh doanh liên quan đến sinh sản vô tính trên người;
7. ⑦ Kinh doanh pháo nổ;
8. ⑧ Kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

(Trích bản dịch của JETRO)

Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được quy định tại Nghị định số 31/2021/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư hiện hành số 61/2020/QH14. Có thể tham khảo bản dịch của JETRO theo đường dẫn dưới đây.

https://www.jetro.go.jp/ext_images/jfile/country/vn/invest_02/pdfs/vn7A010_jokentsukikeieitoushi_yugu.pdf　

Chỉ sau khi xác định được mã CPC và mã VSIC, nhà đầu tư mới có thể bắt đầu chuẩn bị các thủ tục liên quan đến việc đầu tư vào Việt Nam.

Đối với mã CPC, nội dung này cũng được ghi nhận trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trường hợp nhà đầu tư Nhật Bản, có thể tham khảo ① Cam kết WTO và ② Hiệp định đầu tư Việt Nam – Nhật Bản. Đối với các ngành nghề không được ghi nhận trong các hiệp định này, tức các ngành nghề chưa được mở cửa thị trường, nhà đầu tư cần được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận trên cơ sở xem xét riêng từng trường hợp (ví dụ: dịch vụ cung cấp đồ vải, giặt là cho khách sạn). Đối với từng ngành nghề cụ thể, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết.

Các loại hạn chế, điều kiện áp dụng đối với nhà đầu tư nước ngoài bao gồm các nội dung sau:

■ Hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ trong pháp nhân tại Việt Nam;

■ Hạn chế về hình thức đầu tư;

■ Hạn chế về phạm vi nội dung hoạt động kinh doanh;

■ Điều kiện về năng lực của nhà đầu tư, bao gồm năng lực tài chính, kinh nghiệm…;

■ Các điều kiện khác theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Về tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ trong pháp nhân tại Việt Nam, có thể chia thành 4 mô hình lớn như sau:

① Cho phép sở hữu 100% vốn nước ngoài (ví dụ: lĩnh vực IT, tư vấn, kinh doanh bất động sản, dịch vụ bất động sản);

② Tỷ lệ sở hữu tối đa của nhà đầu tư nước ngoài là 49% (dịch vụ vận tải đường thủy nội địa, dịch vụ đường sắt, dịch vụ giải trí…);

③ Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong doanh nghiệp liên doanh không quá 51% (dịch vụ nông nghiệp, lâm nghiệp…);

④ Bắt buộc phải góp vốn liên doanh với pháp nhân tại Việt Nam, nhưng không quy định tỷ lệ sở hữu tối thiểu (ví dụ: lĩnh vực quảng cáo…).

Về hình thức đầu tư, Luật Đầu tư hiện hành quy định 5 hình thức đầu tư gồm: ① thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam; ② đầu tư theo hình thức góp thêm vốn, mua phần vốn góp, mua cổ phần; ③ thực hiện dự án đầu tư; ④ đầu tư theo hợp đồng BCC; và ⑤ các hình thức đầu tư đặc biệt do Chính phủ quy định. Trong đó, các hình thức đầu tư thường được nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn là ① thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam và ② đầu tư theo hình thức góp thêm vốn, mua phần vốn góp, mua cổ phần.

Đối với hình thức đầu tư ① thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam, nhà đầu tư có 3 lựa chọn gồm: (a) thành lập pháp nhân tại Việt Nam; (b) thành lập chi nhánh; và (c) thành lập văn phòng đại diện. Tùy thuộc vào hoạt động kinh doanh dự kiến thực hiện tại Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài có thể lựa chọn một trong các hình thức (a), (b) hoặc (c). Trong đó, hình thức (b) thành lập chi nhánh chỉ được cho phép đối với một số ngành nghề rất hạn chế.

Ngoài ra, trong trường hợp không thể thành lập pháp nhân tại Việt Nam, trên thực tế cũng thường thấy mô hình lựa chọn hình thức ④ đầu tư theo hợp đồng BCC.

Dù lựa chọn bất kỳ hình thức đầu tư nào nêu trên, nhà đầu tư vẫn cần đáp ứng các điều kiện tiếp cận thị trường.

Các hạn chế về phạm vi nội dung hoạt động kinh doanh được quy định trong các luật chuyên ngành của từng lĩnh vực. Ví dụ, đối với hoạt động cho thuê hàng hóa, pháp luật cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia, nhưng khác với doanh nghiệp Việt Nam, phạm vi hoạt động mà nhà đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thực hiện bị giới hạn rất đáng kể.

Phạm vi nội dung hoạt động kinh doanh cũng bao gồm cả phạm vi địa lý được phép hoạt động. Về nguyên tắc, nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không được đầu tư vào các khu vực liên quan đến quốc phòng, an ninh.

Ngoài các điều kiện được quy định tại pháp luật chuyên ngành điều chỉnh từng lĩnh vực, điều kiện về năng lực của nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm năng lực tài chính, kinh nghiệm…, còn được xem xét như một tiêu chí đánh giá của cơ quan nhà nước khi xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (hoặc giấy chứng nhận có tính chất tương tự Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư).

Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài cần nộp các tài liệu chứng minh năng lực tài chính, chẳng hạn như báo cáo tài chính đã được kiểm toán trong 2 năm gần nhất của nhà đầu tư nước ngoài, văn bản giải trình năng lực tài chính, hoặc văn bản cam kết bảo lãnh tài chính của công ty mẹ hoặc tổ chức tài chính khác. Ngoài ra, nhà đầu tư cũng có thể phải nộp tài liệu chứng minh thành tích, kinh nghiệm ở nước ngoài liên quan đến hoạt động kinh doanh dự kiến thực hiện tại Việt Nam.

Các điều kiện khác theo pháp luật Việt Nam được quy định riêng trong các luật chuyên ngành điều chỉnh từng lĩnh vực, hoặc trong các nghị định, thông tư do cơ quan có thẩm quyền quản lý hoạt động kinh doanh dự kiến thực hiện tại Việt Nam ban hành. Các điều kiện thường gặp chủ yếu bao gồm:

■ Xin cấp giấy phép chuyên ngành;

■ Mức vốn điều lệ tối thiểu, vốn pháp định;

■ Điều kiện về bằng cấp, chứng chỉ đối với người quản lý, chuyên gia, kỹ thuật viên của doanh nghiệp;

■ Điều kiện về trang thiết bị, cơ sở hạ tầng;

■ Các điều kiện khác.

【Ghi chú】

※ Nội dung nêu trên được trình bày trên cơ sở giả định là công ty không thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định theo Luật Chứng khoán áp dụng đối với giao dịch chứng khoán của công ty đại chúng.