Công ty Luật BETOHO (BETOHO LAWFIRM) tự hào có bề dày thành tích trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp Nhật Bản rút lui khỏi thị trường Việt Nam thông qua M&A. Chúng tôi có thế mạnh trong việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ thực thi trọn gói (one-stop), từ khâu lựa chọn cấu trúc giao dịch, soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng, thực hiện các thủ tục báo cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cho đến tối ưu hóa nghĩa vụ thuế.

Bên rút lui thông qua M&A có thể được coi là "bên bán" trong một giao dịch M&A thông thường. Tuy nhiên, nếu mục đích là rút lui, vị thế của bên bán sẽ có đôi chút khác biệt. Dù là M&A với tiền đề rút lui, doanh nghiệp vẫn có thể tham khảo quy trình M&A thông thường, do đó vui lòng xem thêm tại phần [Quy trình M&A]. Điểm khác biệt lớn nhất giữa M&A với mục đích rút lui và M&A thông thường như sau:

• Trong M&A thông thường, hai bên có thể tiến hành đàm phán trên vị thế bình đẳng. Ngược lại, đối với bên bán có mục đích rút lui, ưu tiên hàng đầu là bán được dự án hoặc pháp nhân, do đó họ thường bị đặt vào thế yếu hơn trên bàn đàm phán.
• Ngoài ra, so với M&A thông thường, do áp lực về chi phí duy trì vận hành doanh nghiệp, bên bán thường không có đủ thời gian để chờ đợi cho đến khi chốt được giao dịch M&A, dẫn đến xu hướng muốn rút ngắn quy trình và hoàn tất giao dịch càng sớm càng tốt.
• Nếu như trong M&A thông thường, việc đàm phán được thực hiện theo giá thị trường dựa trên kết quả định giá doanh nghiệp hoặc dự án, thì trong trường hợp M&A để rút lui, bên bán thường rơi vào thế bất lợi trong việc định giá và nhìn chung sẽ phải phụ thuộc vào quyết định của bên mua.

Việc tìm kiếm đối tác M&A hay quyết định phương thức rút lui thường tiêu tốn khá nhiều thời gian. Tuy nhiên, nếu tình hình kinh doanh đang sa sút, việc tiếp tục duy trì hoạt động sẽ chỉ làm phát sinh thêm chi phí vận hành hàng ngày. Để đối phó với tình trạng này, doanh nghiệp có thể cân nhắc các phương án dưới đây.

(1) Tạm ngừng kinh doanh

Để tiến tới việc tạm ngừng kinh doanh, doanh nghiệp có thể thực hiện các biện pháp cắt giảm chi phí dòng tiền như giải quyết quan hệ lao động, thanh lý hợp đồng thuê mặt bằng v.v.

(2) Quyết định rút lui và xem xét phương thức rút lui

Đưa ra quyết định tiếp tục kinh doanh hay rút lui, và trong trường hợp rút lui thì xem xét phương thức cụ thể sẽ thực hiện.

(3) Chuyển sang bước tiếp theo

Tiến hành các thủ tục thực tế dựa trên phương thức rút lui đã quyết định.

"Những điểm cần lưu ý"

• Thời hạn tạm ngừng kinh doanh tối đa cho mỗi lần thông báo là 12 tháng. Khi hết thời hạn này, doanh nghiệp cần phải thực hiện thủ tục gia hạn.
• Trong thời gian tạm ngừng kinh doanh, doanh nghiệp không phải nộp hồ sơ khai thuế, nhưng cần thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính cho giai đoạn trước khi tạm ngừng kinh doanh.
• Trường hợp tiến hành giải thể công ty sau thời gian tạm ngừng kinh doanh, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện thủ tục giải thể riêng biệt theo quy định pháp luật.
• Trong thời gian tạm ngừng kinh doanh, tài khoản ngân hàng vẫn hoạt động và có thể nhận tiền chuyển vào. Tuy nhiên, việc này có thể làm phát sinh các nghiệp vụ xử lý về kế toán và thuế.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể xem xét phương án chấm dứt sự tồn tại của công ty thông qua các hình thức tổ chức lại doanh nghiệp như chia, tách, sáp nhập hay hợp nhất công ty. Trong trường hợp này, hoàn toàn có thể tham khảo quy trình M&A thông thường.

(1) Ra quyết định trong nội bộ công ty

Tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp (Công ty trách nhiệm hữu hạn hay Công ty cổ phần) và quy định tại Điều lệ công ty mà trình tự ra quyết định sẽ khác nhau. Quy trình chung thường như sau:

• Đối với Công ty TNHH: Quyết định dựa trên sự chấp thuận của Hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu công ty.
• Đối với Công ty cổ phần: Quyết định thông qua Đại hội đồng cổ đông.

(2) Chào bán cho các ứng viên mua tiềm năng

·      Thực tế, không ít doanh nghiệp dù đã thông qua quyết định rút lui ở cấp độ nhà đầu tư nhưng vẫn giữ bí mật để tránh gây hoang mang cho các bên có quyền lợi liên quan đến công ty. Vì vậy, phương pháp tiếp cận các ứng viên mua cũng như vấn đề bảo mật thông tin cần được cân nhắc và xử lý một cách cực kỳ nghiêm túc.

·      Về nguyên tắc, sau khi có quyết định nội bộ của công ty, doanh nghiệp có thể tiến hành chào bán cho các ứng viên. Tuy nhiên, vui lòng lưu ý thêm những điểm tại phần 【3. Những điểm cần lưu ý khi rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh】 dưới đây.

·      Nếu đó là dự án sử dụng công nghệ hoặc bí quyết (know-how) của Nhật Bản, ngay cả khi bản thân công ty đang thua lỗ, vẫn có rất nhiều trường hợp các doanh nghiệp nội địa (Việt Nam) sau khi nhận chuyển nhượng dự án/công ty đó đã có thể xoay chuyển tình thế kinh doanh thông qua việc cải thiện hệ thống quản lý. Do đó, việc tiếp cận và chào mời các doanh nghiệp nội địa Việt Nam thường mang lại hiệu quả cao hơn (nếu chuyển nhượng cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tương tự, rủi ro lặp lại vấn đề cũ là rất cao nên không thực sự được khuyến nghị). Nếu muốn tìm kiếm doanh nghiệp nội địa Việt Nam, việc liên hệ với các ngân hàng hoặc các công ty luật tại địa phương sẽ mang lại hiệu quả thiết thực nhất.

(3) Đàm phán điều kiện chuyển nhượng và Ký kết hợp đồng chuyển nhượng

Việc đàm phán sẽ được tiến hành dựa trên việc tham khảo quy trình M&A thông thường, tuy nhiên quá trình này cần được thực hiện với sự cân nhắc kỹ lưỡng đến các yêu cầu đặc thù mang tính tiền đề của việc rút lui.

(4) Thủ tục hoàn tất giao dịch

Tiến hành dựa trên quy trình M&A thông thường.

04 - Những điểm cần lưu ý khi rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh

Trong trường hợp rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh, cần đặc biệt lưu ý những điểm sau đây:

• Hợp đồng liên doanh sẽ được ưu tiên áp dụng hàng đầu, do đó các điều kiện, các bước điều chỉnh và các thủ tục liên quan đến việc rút lui bắt buộc phải được thực hiện tuân thủ theo Hợp đồng liên doanh.

(Trường hợp có sự mâu thuẫn giữa Hợp đồng liên doanh và Điều lệ công ty, cần phải tách biệt và xử lý rạch ròi mối quan hệ giữa các nhà đầu tư với nhau, và mối quan hệ giữa các nhà đầu tư với công ty).

• Công ty liên doanh thường được thành lập dưới loại hình Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc Công ty cổ phần. Do đó, trước khi tìm kiếm ứng viên mua, bắt buộc phải thực hiện các thủ tục và điều chỉnh nội bộ như sau:
• Đối với Công ty TNHH hai thành viên trở lên: Phải chào bán phần vốn góp đó cho thành viên còn lại với cùng điều kiện và theo tỷ lệ tương ứng với phần vốn góp của họ. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày chào bán mà thành viên còn lại không đồng ý mua, thì mới được quyền chào bán cho bên thứ ba với cùng điều kiện đó.
• Đối với Công ty cổ phần: Trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC), trường hợp cổ đông sáng lập muốn chuyển nhượng cổ phần của mình cho người không phải là cổ đông sáng lập thì bắt buộc phải được sự chấp thuận của Đại hội đồng cổ đông.