Dành cho các doanh nghiệp Nhật Bản đang xúc tiến M&A tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, Công ty Luật BETOHO hỗ trợ phân tích rủi ro và tối ưu hóa giao dịch thông qua hoạt động thẩm định pháp lý — Legal Due Diligence (LDD).

1.1. Hiểu chính xác về doanh nghiệp mục tiêu — nền tảng của quyết định đầu tư

Thẩm định pháp lý, sau đây gọi là “LDD”, là bước đầu tiên và cũng là bước quan trọng nhất trong mọi giao dịch M&A.

Mục đích của LDD là giúp nhà đầu tư nắm bắt một cách đa chiều về nội dung kinh doanh, tình hình tài chính, cấu trúc pháp lý và các rủi ro tiềm ẩn của doanh nghiệp mục tiêu, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và thực hiện việc định giá doanh nghiệp một cách phù hợp.

Tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực như sản xuất, thương mại, dịch vụ tập trung hoạt động, khiến các giao dịch M&A diễn ra rất sôi động. Công ty Luật BETOHO / BETOHO LAWFIRM có nhiều kinh nghiệm hỗ trợ các giao dịch M&A của doanh nghiệp Nhật Bản và luôn đồng hành cùng nhà đầu tư thông qua hoạt động LDD, nhằm phòng tránh rủi ro pháp lý và tối đa hóa hiệu quả sau khi mua lại doanh nghiệp.

1.2. Xây dựng cấu trúc giao dịch tối ưu

Tùy theo hình thức đầu tư, chẳng hạn như mua cổ phần/phần vốn góp, chuyển nhượng tài sản, sáp nhập công ty, kết quả LDD sẽ được sử dụng để tối ưu hóa cấu trúc giao dịch.

Báo cáo thẩm định pháp lý, tức Legal Due Diligence Report (LDDR), là tài liệu cơ sở để cố vấn pháp lý đề xuất phương thức chuyển nhượng, thời điểm thực hiện và các điều kiện giao dịch. Đây là tài liệu không thể thiếu để triển khai giao dịch một cách hiệu quả và chắc chắn.

1.3. Kiểm tra các quan hệ về nghĩa vụ nợ, tài sản và quyền lợi

Trong quá trình LDD, các nội dung như nghĩa vụ tài chính, hợp đồng vay, hợp đồng lao động, tài sản cố định, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp mục tiêu sẽ được kiểm tra chi tiết.

Thông qua quá trình này, bên mua không chỉ có thể nhận diện rủi ro mà còn có thể sử dụng các phát hiện này làm cơ sở đàm phán các điều khoản cam đoan, bảo đảm của bên bán và các điều khoản bồi thường.

1.4. Cơ sở để soạn thảo hợp đồng mua bán — SPA

Trên cơ sở kết quả LDD, luật sư sẽ soạn thảo hoặc chỉnh sửa các điều khoản quan trọng trong hợp đồng M&A, chẳng hạn như Share Purchase Agreement — Hợp đồng mua bán cổ phần/phần vốn góp.

Ví dụ, việc làm rõ các nội dung sau sẽ giúp nâng cao mức độ an toàn của toàn bộ hợp đồng và tăng cường bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư:

·      Phạm vi cam đoan và bảo đảm của bên bán;

·      Cơ chế xử lý khi rủi ro phát sinh;

·      Điều kiện thanh toán và điều kiện chuyển giao quyền sở hữu.

1.5. Kiểm tra các chấp thuận và giấy phép cần thiết cho giao dịch

Tại Việt Nam, một số giao dịch M&A có thể phải xin chấp thuận trước của cơ quan nhà nước. Ví dụ, các cơ quan có thể liên quan bao gồm Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (NCC), Sở Kế hoạch và Đầu tư (DPI), hoặc Ban Quản lý khu công nghiệp.

Thông qua LDD, chuyên gia sẽ xác định và hệ thống hóa các quy trình chấp thuận, thông báo hoặc đăng ký cần thiết, từ đó hỗ trợ giao dịch được tiến hành hợp pháp và thuận lợi. 

LDD có thể được phân loại chủ yếu theo hai góc độ sau, tùy thuộc vào vị trí của các bên trong giao dịch và mục đích đầu tư.

2.1. Phân loại theo chủ thể thực hiện

(1) Thẩm định pháp lý bên bán — Vendor Due Diligence

Đây là loại thẩm định do bên bán, tức chủ sở hữu doanh nghiệp, chủ động thực hiện. Hình thức này thường được áp dụng trong quá trình bán cổ phần hoặc chuyển nhượng doanh nghiệp cho bên thứ ba. Hoạt động thẩm định này đóng vai trò quan trọng như một bước chuẩn bị trước khi đàm phán với bên mua, thông qua việc:

·      Bảo đảm tính minh bạch về pháp lý và tài chính;

·      Xác định và khắc phục trước các rủi ro nội bộ tiềm ẩn;

Tạo điều kiện để quá trình đàm phán với bên mua diễn ra thuận lợi hơn.

(2) Thẩm định pháp lý bên mua — Buyer’s Due Diligence

Đây là hình thức phổ biến nhất, trong đó bên mua thuê chuyên gia pháp lý độc lập để đánh giá và phân tích toàn diện doanh nghiệp mục tiêu.

Kết quả LDD của bên mua được sử dụng làm căn cứ cho các nội dung sau:

·      Xác định giá mua;

·      Đàm phán các điều khoản cam đoan, bảo đảm và bồi thường — Representations & Warranties;

·      Đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng.

2.2. Phân loại theo phạm vi thẩm định

(1) Thẩm định pháp lý toàn diện — Full-blown LDD

Đây là loại LDD có phạm vi rộng nhất và chi tiết nhất, trong đó tất cả các khía cạnh pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu được rà soát kỹ lưỡng.

Ví dụ về các hạng mục thẩm định bao gồm:

• Tình trạng pháp lý, cơ cấu vốn và cơ cấu cổ đông/thành viên góp vốn của doanh nghiệp;
• Tình trạng giấy phép kinh doanh, giấy phép đầu tư và giấy phép môi trường;
• Quan hệ hợp đồng, bao gồm hợp đồng thương mại, hợp đồng tài chính, hợp đồng lao động, thuế, phòng cháy chữa cháy, sở hữu trí tuệ và tranh chấp/tố tụng.

Hình thức này phù hợp với các thương vụ lớn hoặc các giao dịch mà bên mua sẽ nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp sau khi mua lại, đồng thời mang lại mức độ tin cậy cao cho nhà đầu tư.

(2) Thẩm định pháp lý trọng điểm — Red-flagged LDD

Khác với LDD toàn diện, Red-flagged LDD chỉ tập trung vào các rủi ro trọng yếu có ảnh hưởng trực tiếp đến việc giao dịch có thể tiếp tục hay không. Ví dụ, các rủi ro được tập trung rà soát có thể bao gồm vi phạm hợp đồng, thiếu giấy phép cần thiết, các vụ kiện tụng nghiêm trọng, v.v.

Mục đích của hình thức này là sớm xác định các yếu tố có thể dẫn đến việc phải dừng giao dịch, hay còn gọi là “break deal”, qua đó giúp rút ngắn thời gian ra quyết định ở giai đoạn đầu và giảm chi phí.

3.1. Giai đoạn 1: Thu thập thông tin ban đầu (Preliminary Research)

Bước đầu tiên của LDD là nắm bắt các thông tin cơ bản về doanh nghiệp mục tiêu. Mục đích của giai đoạn này là xác định rõ phạm vi thẩm định và nhận diện các lĩnh vực rủi ro cần được kiểm tra trọng tâm.

Các nguồn thông tin chủ yếu bao gồm:

• Cơ sở dữ liệu quốc gia: thông tin đăng ký doanh nghiệp (NPBR), Cục Sở hữu trí tuệ (NOIP), Cục Đăng ký đầu tư (NRAST), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh/Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HOSE/HNX), v.v.
• Tài liệu công khai: báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, báo cáo kiểm toán.
• Thông tin do doanh nghiệp cung cấp: bản đề xuất chào bán, tài liệu tự công bố, các tài liệu nội bộ được cung cấp trong quá trình đàm phán, v.v.

Việc tiến hành điều tra kỹ lưỡng ở giai đoạn này cho phép nắm bắt sớm cơ cấu vốn, quan hệ cổ đông, tình trạng giấy phép và các vấn đề pháp lý, qua đó có thể phòng ngừa các vướng mắc phát sinh trong các giai đoạn tiếp theo.

3.2. Giai đoạn 2: Thu thập và rà soát chi tiết tài liệu, thông tin (Data Collection & Review)

Sau khi xác định phạm vi thẩm định, đội ngũ luật sư sẽ lập danh mục yêu cầu cung cấp thông tin (Questionnaire) và gửi cho doanh nghiệp mục tiêu. Việc cung cấp thông tin thông thường được thực hiện thông qua phòng dữ liệu ảo (Virtual Data Room: VDR), nhằm bảo đảm tính bảo mật và kiểm soát quyền truy cập.

Ở giai đoạn này, các công việc sau đây sẽ được thực hiện:

• Lập các bảng câu hỏi bổ sung nhằm làm rõ những điểm chưa rõ;
• Đối chiếu, kiểm tra và xác minh tính xác thực của các tài liệu đã được cung cấp;
• Tổng hợp và phân tích các phát hiện rủi ro (Findings) ở giai đoạn ban đầu.

Qua đó, các vấn đề trọng yếu cần được phản ánh trong báo cáo cuối cùng sẽ được làm rõ.

3.3. Giai đoạn 3: Lập báo cáo thẩm định pháp lý (LDD Report/LDDR)

LDDR là sản phẩm đầu ra cuối cùng tổng hợp kết quả thẩm định và thông thường được lập theo hai giai đoạn sau đây:

• Báo cáo sơ bộ (Preliminary LDD Report): Báo cáo nhanh các rủi ro trọng yếu được phát hiện trong quá trình thẩm định ban đầu, nhằm giúp bên mua có thể điều chỉnh cấu trúc giao dịch.

·       Báo cáo cuối cùng (Final LDD Report): Báo cáo cuối cùng được phân loại thành hai hình thức sau:

(i) Báo cáo đầy đủ (Full-blown Report): Báo cáo chi tiết bao quát toàn bộ các vấn đề pháp lý của doanh nghiệp.

(ii) Báo cáo rủi ro trọng yếu (Red-flagged Report): Báo cáo tập trung vào các rủi ro nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến giá giao dịch hoặc việc thực hiện giao dịch.

Đặc điểm của LDDR không chỉ là liệt kê các rủi ro, mà còn bao gồm các biện pháp xử lý cụ thể và các đề xuất cải thiện.

Qua đó, các bên có thể thiết kế các điều khoản cam đoan và bảo đảm (Representations & Warranties) trong hợp đồng M&A cũng như cơ chế xử lý rủi ro phù hợp.

Thẩm định pháp lý (Legal Due Diligence: LDD) là một quy trình đặc biệt quan trọng trong giao dịch M&A nhằm nắm bắt chính xác giá trị, tính hợp pháp và khả năng chuyển nhượng của doanh nghiệp mục tiêu.

Tùy thuộc vào ngành nghề và hình thức giao dịch, các lĩnh vực cần tập trung thẩm định có thể khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung, LDD thường được thực hiện tập trung vào 04 nhóm vấn đề chính sau đây:

1.  Các vấn đề liên quan đến doanh nghiệp;

2.  Các vấn đề liên quan đến giấy phép và hoạt động kinh doanh;

3.  Các vấn đề liên quan đến tài chính và công nợ;

4.  Các vấn đề liên quan đến hợp đồng. 

4.1. Các vấn đề liên quan đến doanh nghiệp

Ở giai đoạn đầu của LDD, việc làm rõ tư cách pháp lý, cơ cấu sở hữu và các hạn chế chuyển nhượng cổ phần/phần vốn góp của doanh nghiệp mục tiêu là rất quan trọng.

• Kiểm tra các hạn chế chuyển nhượng: Rà soát kỹ các quyền ưu tiên mua, hạn chế chuyển nhượng, quyền phủ quyết, v.v. được quy định trong thỏa thuận giữa các cổ đông/thành viên góp vốn hoặc trong điều lệ công ty.
• Kiểm tra tình trạng cổ phần/phần vốn góp: Kiểm tra sổ đăng ký cổ đông/thành viên, lịch sử góp vốn, lịch sử chuyển nhượng cổ phần/phần vốn góp và sự tồn tại của các hợp đồng bảo đảm bằng cổ phần/phần vốn góp.
• Kiểm tra các hạn chế đầu tư: Kiểm tra giới hạn tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài, ngành nghề kinh doanh có điều kiện và tình trạng tuân thủ các thủ tục đăng ký đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Đặc biệt, tại Thành phố Hồ Chí Minh hoặc Hà Nội, trong một số trường hợp thuộc lĩnh vực sản xuất, logistics, v.v., có thể tồn tại giới hạn về tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài. Do đó, việc thẩm định cần được thực hiện một cách thận trọng.

4.2. Các vấn đề liên quan đến giấy phép và hoạt động kinh doanh

Nhóm vấn đề này liên quan trực tiếp đến tính hợp pháp trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Luật sư sẽ kiểm tra tình trạng xin cấp và duy trì các “giấy phép con” cần thiết theo từng ngành nghề, cũng như tình trạng tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan.

• Kiểm tra giấy phép: Kiểm tra tình trạng cấp mới và gia hạn các giấy phép như giấy phép kinh doanh, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, giấy phép môi trường, giấy phép/liên quan đến an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy, v.v.
• Kiểm tra việc tuân thủ pháp luật: Kiểm tra nghĩa vụ báo cáo định kỳ, nghĩa vụ thông báo khi thay đổi nội dung đăng ký, nghĩa vụ nộp hồ sơ/thông báo tới các cơ quan có thẩm quyền liên quan.

Nếu không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ này, doanh nghiệp có thể phát sinh rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính, đình chỉ hoạt động kinh doanh hoặc bị thu hồi giấy phép, từ đó có khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá trị của giao dịch M&A.

4.3. Các vấn đề liên quan đến tài chính và công nợ 

Đây là một trong những lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong LDD, cần được kiểm tra đồng thời từ cả góc độ pháp lý và góc độ tài chính.

• Kiểm tra công nợ: Điều tra tình trạng hoàn trả các khoản vay, điều kiện lãi suất, các khoản nợ tiềm ẩn, sự tồn tại của các khoản vay bằng ngoại tệ và tình trạng phê duyệt đối với các khoản vay nước ngoài.
• Kiểm tra nghĩa vụ bảo đảm: Kiểm tra việc đăng ký giao dịch bảo đảm đối với bất động sản, động sản, cổ phần/phần vốn góp, v.v. (đăng ký tại NRAST), đồng thời kiểm tra tính hợp pháp của việc giải chấp/xóa đăng ký biện pháp bảo đảm.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các khoản vay từ công ty mẹ ở nước ngoài hoặc ngân hàng nước ngoài có thể phải thực hiện thủ tục đăng ký ngoại hối. Việc thiếu sót trong thủ tục này có thể dẫn đến rủi ro pháp lý hoặc rủi ro vi phạm quy định về ngoại hối về sau.

4.4. Các vấn đề liên quan đến hợp đồng 

Rà soát quan hệ hợp đồng là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong báo cáo LDD.

Nội dung hợp đồng phản ánh trực tiếp quyền, nghĩa vụ và cơ chế phân bổ rủi ro của doanh nghiệp, do đó cần được kiểm tra một cách hết sức cẩn trọng.

• Kiểm tra khía cạnh pháp lý: Rà soát kỹ hiệu lực của hợp đồng, điều khoản chấm dứt, điều khoản thay đổi quyền kiểm soát, nghĩa vụ phải có sự đồng ý của bên thứ ba, quyền định đoạt tài sản, v.v.
• Kiểm tra khía cạnh thương mại: Kiểm tra các điều khoản có ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh như độc quyền, không cạnh tranh, nghĩa vụ mua hàng tối thiểu, nghĩa vụ trong trường hợp tái cơ cấu, v.v.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm cả doanh nghiệp Nhật Bản, việc nắm bắt nội dung của các hợp đồng giao dịch dài hạn có ý nghĩa trực tiếp trong việc phòng ngừa tranh chấp sau mua bán và tránh thiệt hại phát sinh.