Công ty Luật BETOHO / BETOHO LAWFIRM đã hỗ trợ nhiều thủ tục liên quan đến chia tách, sáp nhập và tái cơ cấu doanh nghiệp, đồng thời am hiểu sâu sắc cách vận dụng thực tiễn trên cơ sở pháp luật doanh nghiệp Việt Nam. Các vấn đề dễ gây hiểu nhầm như thời điểm hoàn tất đăng ký chia tách, thời điểm phát sinh hiệu lực pháp lý, cũng như mối quan hệ giữa việc chia tách và việc chuyển giao tài sản sẽ được luật sư Việt Nam hệ thống và giải thích một cách rõ ràng.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích cụ thể cách hiểu và xử lý sự khác biệt giữa quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, nhằm đáp ứng nhu cầu tìm kiếm thông tin liên quan đến các chủ đề như “thời điểm hoàn tất chia tách công ty tại Việt Nam”, “hiệu lực của việc đăng ký chia tách theo Luật Doanh nghiệp 2020”, “thực tiễn vận dụng trong tái cơ cấu công ty”, “thời điểm đăng ký doanh nghiệp và hiệu lực pháp lý”, cũng như “các điểm cần lưu ý và nghĩa vụ cần tuân thủ khi chia tách công ty”.

Chia tách công ty (spin-off) là một trong những phương thức tái cơ cấu doanh nghiệp điển hình theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2020.

Tuy nhiên, trên thực tế, đang phát sinh một vấn đề là pháp luật hiện chưa có định nghĩa rõ ràng về “thời điểm cụ thể mà việc chia tách công ty được xem là hoàn tất về mặt pháp lý”.

➡ Vấn đề này có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt trong các trường hợp sau:

·      Hiệu lực của việc chuyển giao tài sản, quyền và nghĩa vụ giữa doanh nghiệp bị chia tách và doanh nghiệp nhận chia tách;

·      Hiệu lực của các giao dịch, hợp đồng với bên thứ ba;

·      Chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý và phạm vi trách nhiệm pháp lý tương ứng.

📌 Như vậy, sự tồn tại của một “khoảng trống pháp lý” có thể khiến việc xác định rủi ro trở nên không rõ ràng, từ đó dẫn đến sự lúng túng trong thực tiễn áp dụng. Vì vậy, doanh nghiệp cần có cách tiếp cận thận trọng khi thực hiện thủ tục chia tách công ty.

Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2020 hiện không có quy định cụ thể về thời điểm rõ ràng mà việc chia tách công ty được xem là “hoàn tất về mặt pháp lý”.

Do đó, trên thực tiễn, cần xác định thời điểm hoàn tất việc chia tách công ty dựa trên các cách hiểu hợp lý như sau.

✅ ① Thời điểm Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC) được cấp cho công ty mới thành lập

➡ Theo đó, tư cách pháp nhân của công ty mới được hiểu là đã chính thức được xác lập.

✅ ② Thời điểm tài sản, quyền và nghĩa vụ được chuyển giao từ công ty hiện hữu sang công ty mới theo Quyết định chia tách công ty

➡ Tức là trường hợp có thể xác nhận rằng việc kế thừa về tài chính và pháp lý đã được thực hiện giữa công ty bị chia tách và công ty mới thành lập theo đúng nghị quyết/quyết định chia tách.

Theo cách hiểu phổ biến trong thực tiễn, khi cả hai điều kiện trên đều được đáp ứng, việc chia tách công ty có thể được xem là đã “hoàn tất về mặt pháp lý”. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là cách xử lý mang tính suy luận, và việc pháp luật chưa quy định rõ ràng bằng văn bản vẫn là yếu tố để lại rủi ro trong thực tiễn.

➡ Đặc biệt, doanh nghiệp cần lưu ý vì có thể phát sinh sự không rõ ràng trong việc xác định hiệu lực pháp lý liên quan đến đăng ký chuyển nhượng tài sản hoặc chuyển giao quan hệ hợp đồng.

Mặc dù Luật Doanh nghiệp 2020 không đưa ra định nghĩa rõ ràng về thời điểm hoàn tất việc chia tách công ty, nhưng có thể gián tiếp nhận diện ý chí của nhà làm luật thông qua hai quy định sau.

✅ Điểm thứ nhất: Khoản 4 Điều 199

“Sau khi chia công ty, công ty mới và công ty bị chia cùng liên đới chịu trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và các nghĩa vụ tài chính khác.”

➡ Quy định này cho thấy trách nhiệm liên đới phát sinh từ việc chia tách chỉ có thể được đặt ra sau khi công ty mới đã được đăng ký chính thức.

Do đó, ở giai đoạn chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC), cách hiểu tự nhiên là các hiệu lực pháp lý phát sinh từ việc chia tách công ty, chẳng hạn như trách nhiệm liên đới, vẫn chưa được xác lập.

✅ Điểm thứ hai: Khoản 5 Điều 199

“Công ty mới đương nhiên kế thừa các quyền và nghĩa vụ theo quyết định chia công ty.”

➡ Cụm từ “đương nhiên kế thừa” ở đây được hiểu là chỉ có thể phát huy hiệu lực khi đã có tiền đề pháp lý rằng công ty mới đã được thành lập chính thức.

Nói cách khác, trong trạng thái tư cách pháp nhân của công ty mới chưa được xác lập, việc kế thừa quyền và nghĩa vụ có thể bị xem là vô hiệu hoặc chưa phát sinh hiệu lực.

Như đã nêu ở trên, Luật Doanh nghiệp 2020 quy định rằng việc kế thừa quyền và nghĩa vụ phát sinh từ việc chia tách công ty sẽ “đương nhiên phát sinh”. Tuy nhiên, căn cứ pháp lý để xác định cụ thể tài sản, quyền, nghĩa vụ nào được kế thừa, vào thời điểm nào và theo phương thức nào sẽ phụ thuộc vào Quyết định chia tách công ty.

Quyết định chia tách công ty không chỉ đơn thuần là một nghị quyết nội bộ, mà còn là văn bản nền tảng về mặt pháp lý và thực tiễn cho toàn bộ thủ tục chia tách. Vì vậy, văn bản này cần được soạn thảo một cách thận trọng.

Doanh nghiệp được khuyến nghị ghi rõ các nội dung sau:

✅ Danh mục chi tiết tài sản, quyền và nghĩa vụ thuộc đối tượng chuyển giao

Ví dụ: bất động sản, hợp đồng, người lao động, khoản nợ, vụ việc đang trong quá trình tố tụng, v.v.

✅ Ngày phát sinh hiệu lực của việc chuyển giao

➡ Thông thường, có thể lấy ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC) của công ty mới làm mốc. Tuy nhiên, việc ghi rõ nội dung này sẽ giúp phòng tránh tranh chấp với bên thứ ba.

✅ Nguyên tắc xử lý và phân chia nghĩa vụ nợ trong quan hệ với bên thứ ba

➡ Cần xác định rõ đó là trách nhiệm liên đới hay nghĩa vụ thuộc riêng từng chủ thể.