Tách công ty là một trong những hình thức tổ chức lại doanh nghiệp phổ biến theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy Luật chưa có quy định rõ ràng về thời điểm cụ thể nào thì việc tách công ty được coi là hoàn tất một cách hợp pháp.

Điều này đặc biệt quan trọng khi liên quan đến các giao dịch tài sản, quyền và nghĩa vụ giữa công ty hiện hữu và công ty được tách, cũng như việc xác định trách nhiệm pháp lý giữa các bên liên quan.

Luật Doanh nghiệp 2020 không đưa ra quy định cụ thể nào về “thời điểm hoàn tất hợp pháp việc tách công ty”. Tuy nhiên, có thể suy luận một cách hợp lý rằng việc tách công ty có thể được coi là hoàn tất khi đáp ứng đồng thời hai điều kiện sau:

1.  Công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (tư cách pháp nhân được xác lập);

2.  Tài sản và nghĩa vụ của công ty hiện hữu được chuyển giao cho công ty mới theo Quyết định tách công ty do chủ sở hữu/cổ đông thông qua.

Luật Doanh nghiệp 2020 gián tiếp thể hiện quan điểm này qua hai điểm cốt lõi:

• Thứ nhất, Điều 199.4 quy định rằng:

“Sau khi đăng ký doanh nghiệp, công ty bị tách và công ty mới được tách cùng liên đới chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và các nghĩa vụ tài chính khác của công ty bị tách.”

⇒ Như vậy, chỉ sau khi công ty mới hoàn tất thủ tục đăng ký doanh nghiệp thì cơ chế liên đới trách nhiệm mới phát sinh.

• Thứ hai, Điều 199.5 quy định rằng:

“Công ty mới được tách đương nhiên kế thừa quyền, nghĩa vụ theo quyết định tách công ty của công ty bị tách.”

⇒ Việc “đương nhiên kế thừa” chỉ có hiệu lực khi công ty mới đã được thành lập hợp pháp.

Mặc dù Luật quy định việc kế thừa quyền và nghĩa vụ là “đương nhiên”, tuy nhiên cơ sở pháp lý để xác định quyền và nghĩa vụ cụ thể lại nằm ở Quyết định tách công ty. Do đó:

• Quyết định tách công ty cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, nêu rõ:
• Danh mục tài sản, quyền và nghĩa vụ được chuyển giao;\
• Thời điểm chuyển giao có hiệu lực (thường gắn với ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của công ty mới);\
• Nguyên tắc phân chia, xử lý các nghĩa vụ liên quan đến bên thứ ba.
• Việc xác định thời điểm chuyển giao nên được quy định rõ trong Quyết định, để tránh tranh chấp về sau, nhất là đối với các giao dịch dân sự và hợp đồng đang thực hiện dở dang.

• Không nên coi việc thông qua quyết định tách là thời điểm hoàn tất: Đây mới chỉ là bước nội bộ của doanh nghiệp, chưa tạo ra hậu quả pháp lý đối với bên ngoài.
• Không nên sử dụng tài sản dự kiến chuyển cho công ty mới trước thời điểm đăng ký thành lập, nhằm tránh rủi ro pháp lý liên quan đến quyền sở hữu, nghĩa vụ thuế hoặc trách nhiệm với bên thứ ba.
• Trong trường hợp có nhiều công ty được tách, mỗi công ty mới cần có quyết định riêng kèm theo biên bản phân chia quyền và nghĩa vụ rõ ràng.

Mặc dù Luật Doanh nghiệp 2020 chưa quy định rõ thời điểm hoàn tất việc tách công ty, nhưng từ thực tiễn áp dụng và cách hiểu hợp lý, có thể rút ra kết luận như sau:

✅ Việc tách công ty chỉ được coi là hoàn tất hợp pháp khi:

• (i) Công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; và
• (ii) Các quyền, nghĩa vụ được chuyển giao theo Quyết định tách công ty.

Đây là hai điều kiện cần và đủ để xác lập tư cách pháp nhân cho công ty mới, đồng thời tạo hiệu lực cho việc phân chia tài sản và trách nhiệm pháp lý giữa các bên.